Józef Piłsudski i II Rzeczpospolita

Switch to desktop

31 Sie

Wynalazki Jana Szczepanika

kameraszczepanikaWśród najsłynniejszych wynalazków Jana Szczepanika są odkrycia w dziedzinie tkactwa (nowy sposób wykonywania patronów metodą fotograficzną, nowa metoda elektrycznego sterowania maszyną Jacguarda, wynalazek tkaniny do fotografowania), telewizji (wynalezienie telektroskopu), fotografii i filmu barwnego z dźwiękiem (wynalezienie projektora do zdjęć barwnych, papieru do barwnych odbitek, metody uzyskiwania barwnych fotografii, kolorymetru, konstrukcja kamery filmowej), tkanin (wynalezienie tkaniny kulochronnej), uzbrojenia (skonstruowanie automatycznego karabinu), powielania (wynalezienie fotosculptora). 

Maszyna tkacka - czyli praca zamiast kilku dni zrobiona w pół godziny

Zanim Szczepanik dokonał swoich zmian w maszynie tkackiej, była ona trudnym w obsłudze urządzeniem, a sam proces tkania trwał długo i był niezwykle kosztowny. Najwięcej trudności sprawiało tworzenie tzw. patronów, czyli schematów obrazków, które miały znaleźć się na gotowym gobelinie. Proces tworzenia patronów był długi i żmudny. Specjalnie wyznaczony do tego człowiek - patroniarz musiał wykonać taki schemat z otworami, oznaczającymi miejsca, przez które miała przechodzić nic. Szczepanik wynalazł urządzenie, które umożliwiało przeniesienie obrazka na patron metodą podobną do tej, wykorzystywanej w aparatach fotograficznych. Dzięki temu patron można było uzyskać niezwykle szybko. Dodatkowo uprościł też proces przenoszenia wizerunków z patronów na tzw. karty Jacquarda (elementy maszyny tkackiej) oraz wprowadził do maszyny sterowanie za pomocą elektromagnesów. (na zdjęciu: maszyna tkacka z patentami Jana Szczepanika).
Wynalazki w dziedzinie tkactwa przyniosły Szczepanikowi największy rozgłos i niemały majątek. Nie powinno to jednak dziwić, skoro gobelin, którego wykonanie zajmowało kiedyś pięć tygodni można było dzięki innowacjom Szczepanika wykonać w pół godziny, a koszt tej pracy spadł z 16 funtów szterlingów do 15 szylingów.

Apoteoza
  Największy gobelin świata tkany maszynowo powstał w wiedeńskiej patroniarni. Jan Szczepanik utkał go w roku 1898 na podstawie obrazu malarza Henryka Rauchingera. Gobelin przedstawiał apoteozę 50-lecia panowania cesarza Austro-Węgier Franciszka Józefa I. Miał 148 cm długości i 120 cm szerokości, tkany był z gęstością 100 nitek osnowy i 66 nitek wątku na cm2, czas tkania wynosił 6 godzin. Cesarz przybył do Muzeum Przemysłu Artystycznego, by osobiście przyjąć dar od polskiego wynalazcy. "Cesarski" gobelin wykonany został w 4 egzemplarzach: gobelin ofiarowany cesarzowi przekazano później do Muzeum Rzemiosła w Wiedniu, drugi - eksponowany podczas Pierwszej Polskiej Wystawy Fotograficznej (Kraków 1902), znajduje się w zbiorach Muzeum Narodowego w Krakowie, trzeci był własnością Franza Habricha, wspólnika wynalazcy, czwarty należał do Jana Szczepanika. Po śmierci męża Wanda Szczepanikowa ofiarowała gobelin Miejskiej Radzie Narodowej w Tarnowie. Obecnie gobelin znajduje się w zbiorach Muzeum Okręgowego w Tarnowie.

Szczepaniki - "pocztówkowe gobeliny przebojem w Europie
Wynalazki tkackie przyniosły Szczepanikowi wielki rozgłos i uznanie. Życzliwe opinie sprzyjały rozwojowi tego niepospolitego talentu. Dla Polaków sukces i światowa sława Jana Szczepanika miały wymiar patriotyczny - oto Polak z kraju, którego nie ma na mapie, doko-nuje rewolucji w światowym przemyśle włókienniczym! Z dumą mówią o nim "polski Edison".
  Również Austriacy zachwycają się geniuszem Szczepanika. Reporter "Wiener Tageblatt" z 18 sierpnia 1901 roku po wizycie w pracowni wiedeńskiej tak napisał: "Przy każdym zwiedzaniu zakładu potęguje się zachwyt nad genialnością "austriackiego Edisona", jak się już jego zwie dziś powszechnie. W trzech dziedzinach Szczepanik osiągnął zdumiewające rezultaty: w przemyśle tkackim, w optyce i elektronice (...)".
Nazwisko Szczepanika w świadomości społecznej utrwalały miniatury gobelinów rozpowszechniane na kartkach pocztowych. Gobeliny wykonywane były w rozmiarach 75 x 45 cm lub 20 x 20 cm, ich kopie były mniejsze od kartki pocztowej (np. 10,5 x 7,5 cm). Takie gobeliny nazywane "szczepanikami", wykonywane były w niemieckiej fabryce w Barmen. (na zdjęciu: bydynek Galicyjskiego Towarzystwa Akcyjnego promującego wynalazki tkackie Szczepanika - Wieden, ul. Pragerstrasse 1/6)
 
Fotografia barwna - czyli każdy aparat fotograficzny "jest" Szczepanika     
 Fotografią Szczepanik interesował się niemal od początku swojej kariery, jednak zwykle schodziła ona na dalszy plan jego działalności. Dokonując eksperymentów w tej dziedzinie myślał zawsze o tym, aby z jego wynalazku mógł korzystać przeciętny człowiek, a więc aby jego wynalazek był prosty w obsłudze i dostępny. Prace nad fotografią barwną skupiły się na problemach doboru barwników i materiału światłoczułego. Próbując rozwiązać problem fotografii barwnej Szczepanik pracował z mieszaniną trzech barwników. Wykorzystywał też zjawisko płowienia (utraty intensywności koloru) pod wpływem światła. Stwierdził, że wykorzystanie substancji o różnym czasie płowienia da w efekcie kolorystyczne zróżnicowanie elementów zdjęcia. Opracował także własny system rastrów, czyli elementów aparatu fotograficznego, przez który przechodzi światło podczas fotografowania. Niestety prace nad fotografią barwną przerwała śmierć syna wynalazcy w 1907 roku. (na zdjęciu: jedna z pierwszych barwnych fotografii wykonanych metodą Szczepanika, zrobiona przez samego wynalazcę).
Małoobrazkowy film barwny według metody Szczepanika został opatentowany w Ameryce i Wielkiej Brytanii. W 1928 roku w Stanach Zjednoczonych firma Kodak zaczęła sprzedawać film barwny "Kodacolor" produkowany wedlug metedy Szczepanika. Z kolei niemiecka AGFA ulepszyła projekt aparatu Jana Szczepanikai wyprodukowała własne aparaty "Agfacolor". Tak więc każdy aparat fotograficzny na taśmie 16 lub 8 milimetrów zbudowany jest na podstawie pomysłu opracowanego przez "Polskiego Edisona" związanego z Tarnowem.                      
 
Film dźwiękowy - czyli pożegnanie z taperami w salach kinowych    
 
W czasach Jana Szczepanika kino było niezwykle popularną formą masowej rozrywki. Filmy były nieme, a oprawa dźwiękowa polegała na grze żywego pianisty (tapera) lub całej orkiestry. Zdarzało się też emitowanie jednocześnie filmu i muzyki z płyt. Obie metody były problematyczne. Zatrudnienie żywych muzyków było bardzo drogie, a muzykę z płyty trudno było dobrze zsynchronizować z obrazem.
Naukowcy pracujący nad filmem dźwiękowym postawili na próby zapisania dźwięku na taśmie filmowej w postaci tzw. ścieżki dźwiękowej. Do tego nurtu eksperymentów włączył się Szczepanik. Jego próby przyniosły w tej dziedzinie niezłe rezultaty. Dodatkowo zlikwidował problem "ociężałości" elementów kamery i odtwarzacza filmów, które powodowały opóźnienia w emisji dźwięku w stosunku do obrazu. Spowalniające pracę mechanizmy zastąpił pracą promieni świetlnych.                      
 
Film barwny - świat nabrał barw     
 
O wiele ciekawsze efekty przyniosła praca Szczepanika nad filmem barwnym. W tym celu skonstruował kilka kamer. Zakładał przy tym, ze kamera ma "widzieć" świat podobnie jak ludzkie oko. W tym celu opracował kamerę z trzema obiektywami oraz system rolek, na które nawinięta taśma filmowa zachowywała się stabilnie podczas kręcenia filmu oraz projekcji.
Tym razem zadbano o odpowiedni rozgłos i reklamę. Organizowano publiczne projekcje filmów dokumentalnych tworzonych z pomocą nowych technologii. Szczególne poruszenie wzbudził reportaż z operacji chirurgicznej. Widzowie byli wstrząśnięci dokładnością, z jaką obraz oddaje naturalne barwy ludzkich wnętrzności. Równie wielkim wyzwaniem był film "Jungfraujoch" przedstawiający pejzaż lodowcowy. Słońce prześwitujące przez lodowce daje charakterystyczną barwę seledynową. Dotąd twórcy filmów barwnych mieli problem z jej osiągnięciem. Szczepanikowi się to udało.
Niestety wynalazki filmowe Szczepanika były kosztowne, a ich zastosowanie zmuszało kina do przebudowy swoich sal i zmiany aparatury. Dużo tańszy (choć jakościowo gorszy) był amerykański system Technicolor, z którym konkurował nasz wynalazca. Poza tym zainteresowanie wokół filmu barwnego malało na rzecz nowinek z dziedziny filmu dźwiękowego (na zdjęciu: pierwsza kamera Jana Szczepanika).                      
 

jan-szczepanik-fotskulptor

Fotosculptor - każdy może być rzeżbiarzem    
 
Fotosculptor to interesujące urządzenie przeznaczone dla rzeźbiarzy. Miało ono pomóc w wiernym odwzorowaniu trójwymiarowych przedmiotów. Mechanizm za pomocą systemu luster nanosił na siebie obraz rzeźby i jej wzoru. Obrazy miały różne kolory, dzięki czemu rzeźbiarz mógł porównać, czy jego dzieło jest zgodne z oryginałem.
Wyobraźmy sobie np., że mamy model (odlew gipsowy głowy ludzkiej) z którego chcemy wykonać wierną kopię w tej samej skali w glinie, drewnie, kamieniu lub innym materiale. Chcemy przy tym uniknąć żmudnego mierzenia i przenoszenia wymiarów z modelowanego przedmiotu na kopię. Potrzebny jest więc aparat do kopiowania modelu ułatwiający tę bardzo trudną i żmudną pracę, l znowu tu występuje charakterystyczna cecha dla Szczepanika: postęp techniczny. Wynalazek powinien odciążyć człowieka od nadmiernego nakładu pracy a zarazem umożliwić lepsze jej wykonanie. Zadanie to rozwiązał Jan Szczepanik w sposób dowcipny i prosty. Ogląda przedmiot kopiowany, czyli model i materiał w którym wykonana jest kopia przez kombinację zwierciadeł w ten sposób, że widzi obrazy modelu i kopii równocześnie, jeden na drugim. Umożliwia więc bezpośrednie porównanie obu obrazów i stwierdzenie czy obrazy mają jednakowe kontury, czy nie. W ten sposób odpada potrzeba mierzenia.
 
Tkanina kuloodporna - wynalazek, który uratował monarchię hiszpańską     
 
Czasy Szczepanika były okresem burzliwych walk politycznych, których uczestnicy często uciekali się do terroru. W związku z tym pojawiło się zamówienie na tkaninę, która byłaby odporna na pociski. Wynalazca stworzył materiał uszyty z wielu warstw. Pocisk przebijając kolejne warstwy wikłał się w sploty nici, przez co tracił szybkość i moc. Publicznie wykonywane testy wykazały, że tkanina Szczepanika jest odporna na kule zdolne przebić grube sosnowe deski i blachę żelazną.
Choć wynalazca traktował tkaninę jako projekt poboczny, przyniosła mu ona międzynarodową sławę. Nazwisko Szczepanika obiegło cały świat po tym, jak jego tkanina uchroniła przed śmiercią od kuli zamachowca króla Hiszpanii Alfonsa XIII. Pojazd króla był obity kuloodpornym materiałem, dzięki czemu jego ściany nie zostały przebite. Materiał kuloodporny zamawiał także m.in. car Mikołaj II. (na zdjęciu: pokaz kamizelki kuloodpornej w Krakowie, strzał będzie oddany do służącego Szczepanika).
 
Teletroskop - Szczepanik twórcą telewizji    

W 1897, a więc na długo przed powstaniem telewizji, Szczepanik opatentował w Anglii aparat do reprodukowania obrazów na odległość. Projekt bazował na rozwiązaniach, które później faktycznie zastosowano w technikach telewizyjnych. Informacja o nim wzbudziła sporą sensację w mediach, niestety projekt z przyczyn technicznych i finansowych nie został zrealizowany. Wynalazek ten odegrał dużą rolę w historii powstania telewizji, a Jan Szczepanik jest jednym z pionierów XI Muzy. Dzisiaj, gdy telewizja stała się faktem dokonanym, gdy realizację jej poprzedziły rozmaite wynalazki jak radio, lampy elektronowe, fotokomórki, powielacze fotoelektryczne, oscyloskopy itp. możemy oceniać jak dalece myśl wynalazcy wyprzedziła epokę. (na rysunku: schemat działania Telektroskopu zamieszczony przy wniosku o patent).

Za: www.tarnow.pl

 Więcej o Janie Szczepaniku >>

Ostatnio zmieniany czwartek, 17 maj 2012 07:26
Redakcja

Napisałeś/aś artykuł? Znasz nieopublikowaną dotąd anegdotę, cytat, ciekawostkę? Znalazłeś/aś w sieci wartościowy materiał lub stronę? Posiadasz archiwalne zdjęcia bądź pamiątki? Napisz do nas, pomóż w budowie portalu.

Strona: jpilsudski.org

Copyright © 2006-2015 ISSN 1899-8348

Top Desktop version